2. Wat zijn de gevolgen van toxisch leiderschap?

Toxisch leiderschap beschadigt niet alleen mensen. Het tast ook vertrouwen, besluitvorming, samenwerking en professionele ruimte aan.

De grootste misvatting over toxisch leiderschap is misschien wel dat de schade vooral persoonlijk zou zijn.

• Alsof het in de eerste plaats gaat over sfeer.
• Of over een paar gekwetste medewerkers.
• Of over iemand die “er gewoon niet zo goed tegen kan”.

Dat is veel te klein gedacht.

Toxisch leiderschap verandert de werking van een team.
En vaak ook van de organisatie eromheen.

Want waar leiderschap structureel onveilig wordt, verandert gedrag mee.

Niet alleen van degene die het ondergaat.
Van iedereen.

Mensen leren in toxische contexten snel bij.

Niet in de goede zin van het woord.

• Ze leren wat ze beter niet meer kunnen zeggen.
• Ze leren op welk moment ze hun mond moeten houden.
• Ze leren hoe ze kritiek moeten verpakken zodat die geen bedreiging vormt.
• Ze leren hoe ze formeel kunnen meebewegen zonder zich werkelijk uit te spreken.

Dat lijkt soms op professionaliteit.
Vaak is het gewoon aanpassing.

En precies daar zit de grote schade.

Niet alleen in wat er gebeurt.
Maar in wat mensen onderweg afleren.

Eerlijk spreken.
Risico nemen.
Open corrigeren.
Professioneel verschil verdragen.

Angst is in organisaties zelden spectaculair.
Ze komt vaak niet binnen als paniek.

• Ze komt binnen als voorzichtigheid.
• Als uitstel.
• Als slim formuleren.
• Als mensen die eerst kijken wie er nog meer aan tafel zit.
• Als teams die elkaar onderling waarschuwen.

En op termijn doet dat van alles.

Besluiten worden slechter, omdat relevante informatie de top niet meer bereikt.
Samenwerking verarmt, omdat eerlijkheid te riskant voelt.
Verantwoordelijkheid vervaagt, omdat mensen vooral proberen schade te vermijden.
Kwaliteit daalt, omdat fouten niet meer vroeg genoeg zichtbaar worden.

Dat is geen zacht thema.
Dat is organisatiekundige schade.

Niet alleen het vertrouwen in één leider verdwijnt.

Ook het vertrouwen in het team zakt weg.
In de overlegstructuur.
In HR.
In bestuur.
In de organisatie als plek waar het veilig zou moeten zijn om professioneel aanwezig te zijn.

En daar zit een hard probleem.

Want mensen kunnen lang functioneren in een ongezonde context.
Maar ze leveren dan niet meer vanuit ruimte.
Ze leveren vanuit remming.

Dat kost energie.
Aandacht.
Moed.
En uiteindelijk ook mensen.

Sommigen vallen uit.
Sommigen vertrekken.
Sommigen blijven en haken vanbinnen af.

Geen van die drie is onschuldig.

Organisaties zien de prijs van toxisch leiderschap vaak pas als het al veel verder is dan ze dachten.

• Wanneer verloop oploopt.
• Wanneer teams vastlopen.
• Wanneer klachten formeler worden.
• Wanneer HR-dossiers zich opstapelen.
• Wanneer de cultuur voelbaar versmald is geraakt.

Maar tegen die tijd is er meestal al heel veel gebeurd. Te veel niet gezegd. Te veel ingeslikt. Te veel genormaliseerd. Precies daarom is het zo gevaarlijk om toxisch leiderschap alleen te bekijken als “gedoe met een moeilijke leider”.

• Het verandert gedrag.
• Vertrouwen
• Samenwerking
• Kwaliteit
• En uiteindelijk de levensvatbaarheid van een cultuur.